Skip to content

ΦΡΑΧΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΘΥΡΑ: H «θεραπεία του σοκ» στην ελληνική κοινωνία και τα προνοιακά επιδόματα

16 Απρίλιος, 2012

Από το τελευταίο POSITIVE,

γράφει ο Πούλος Ψαλιδάκος

.

Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ,

μεγάλα κ’ υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη

Κ. Π. Καβάφη: Τα τείχη

.

Σ’ αυτές τες σκοτεινές κάμαρες που περνώ

μέρες βαριές, επάνω-κάτω τριγυρνώ

για νά βρω τα παράθυρα.

Κ. Π. Καβάφη: Τα παράθυρα

.

Η Naomi Klein, που έγινε ιδιαίτερα γνωστή πρόσφατα και στην Ελλάδα, περιγράφει την κατάσταση του σοκ, μία κατάσταση, συλλογική ή ατομική, που μοιάζει πολύ με όσα βιώνει τα τελευταία δύο χρόνια η ελληνική κοινωνία και ο καθένας από εμάς που ζούμε σ’ αυτήν τη χώρα, με τα παρακάτω λόγια:

.

Δεν είναι δύσκολο, νομίζω, να αναγνωρίσουμε στην περιγραφή αυτή την κατάσταση της Ελλάδας σήμερα. Ρίξτε μια ματιά γύρω σας… Άνθρωποι που χάνουν τις δουλειές τους, πρώην μέλη της μεσαίας τάξης που δεν μπορούν να αποπληρώσουν τα στεγαστικά τους δάνεια και καταλήγουν άστεγοι, ευέλπιδες νέοι με πλήθος προσόντων, με πτυχία και διδακτορικά, που εκπατρίζονται για να βρουν δουλειά. Άνθρωποι που, όπως το λέει η Naomi Klein, χάνουν τον προσανατολισμό τους και τις αφηγήσεις τους. Νιώθουν ότι βρίσκονται σε ένα πέλαγος χω- ρίς πυξίδα, χαμένοι. Συμμετείχαν όλοι αυτοί στο περίφημο φαγοπότι της περασμένης εικοσαετίας, για το οποίο έχουμε πολλάκις ακούσει τελευταίως; Κάποιοι μπορεί ναι, κάποιοι άλλοι -οι περισσότεροι- σίγουρα όχι…Όπως κι αν έχει, οι δικαιούχοι των πενιχρών προνοιακών επιδομάτων (εκείνοι τουλάχιστον που πραγματικά τα δικαιούνταν και όχι οι περίφημοι ανάπηροι-μαϊμού), επιδόματα με τα οποία το ελληνικό κράτος επιχειρούσε να μπαλώσει τις τεράστιες ελλείψεις και την παντελή έλλειψη πρόνοιας για τους ανθρώπους με αναπηρίες, δεν ανήκαν στους ευνοημένους της πλαστής ευημερίας της προηγούμενης εικοσαετίας. Σήμερα, αυτοί οι άνθρωποι, διαβητικοί, νεφροπαθείς, άτομα με κινητικές αναπηρίες, κωφοί και πόσοι άλλοι, ξεχασμένοι εν πολλοίς από το ελληνικό κράτος, καλούνται να καταθέσουν το επίδομα που έως τώρα λάμβαναν, για χάρη της εξόφλησης του ελληνικού δημόσιου χρέους. Μήπως δεν το δικαιούνται αυτό το επίδομα; Ή μήπως δεν το χρειάζονται και μπορούν να ζήσουν και χωρίς αυτό; Δεν χρειάζεται να σε διακρίνει ιδιαίτερη ανθρωπιά ή ευαισθησία για να απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά. Αρκεί η κοινή λογική και μια στοιχειώδης αίσθηση δικαίου.

.

Η σημασία των επιδομάτων για τους οροθετικούς: Ας έρθουμε τώρα στους οροθετικούς. Να προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε με νηφαλιότητα κάποια πράγματα, τοποθετώντας τα στις πραγματικές τους διαστάσεις. Το έχουμε πει και το έχουμε ξαναπεί πολλές φορές από το περιοδικό μας, το Κέντρο Ζωής πάντα το επισήμαινε και με την τελευταία του καμπάνια –stop stigma- ξανά το επιση- μαίνει. Με τον HIV δεν είναι μόνο ή δεν είναι πια στις μέρες μας τόσο η ασθένεια το πρόβλημα, αλλά το στίγμα που τη συνοδεύει. Όσο κι αν η ιατρική έχει κάνει σημαντικά βήματα για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των οροθετικών, οι συνέπειες του στίγματος εξακολουθούν να ρίχνουν βαριά τη σκιά τους πάνω στην καθημερινότητα των ανθρώπων που ζουν με τον HIV. Το πιο σημαντικό, είναι αναγκασμένοι να κρύβονται από τον κοινωνικό τους περίγυρο και από το εργασιακό τους περιβάλλον. Η προκατάληψη μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα ακόμη και στους πιο ευνοημένους κοινωνικά ή επαγγελματικά. Πόσοι, αλήθεια, έχουμε γνωρίσει στη δουλειά μας συνάδελφο οροθετικό; Ας το σκεφτούμε… Οι οροθετικοί, λοιπόν, είναι –οφείλουν να είναι- αόρατοι. Κι αυτό είναι ένα τεράστιο πρόβλημα από μόνο του. Σήμερα. Τόσες δεκαετίες μετά. Τι γινόταν τριάντα χρόνια πριν; Το γνωρίζουμε, αλήθεια, ότι υπάρχουν άνθρωποι που ζουν είκοσι, εικοσιπέντε, ίσως και περισσότερα χρόνια με τον ιό; Εάν εξακολουθεί να προκαλεί φόβο η λέξη AIDS ακόμη και σήμερα, τι συνέβαινε πριν από είκοσι χρόνια, όταν οι άνθρωποι στ’ αλήθεια χάνονταν; Πόσο εύκολο ήταν να βρει κανείς και –πολύ περισσότερο- να διατηρήσει την εργασία του κάτω από τέτοιες συνθήκες; Το προνοιακό επίδομα αποτελούσε, σ’ αυτές τις συνθήκες, ένα δίχτυ ασφαλείας για όποιον προσπαθούσε να σταθεί όρθιος, ισορροπώντας στο τεντωμένο σκοινί της προκατάληψης και των διακρίσεων. Ενώ από κάτω του έχασκε απειλητικό το κενό του κοινωνικού αποκλεισμού. Σήμερα, στο περιβάλλον μιας πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης, τα προβλήματα που υπήρχαν και αναγνωρίζονταν επί τόσα χρόνια, παίρνουν άλλες διαστάσεις. Ανεργία πρωτόγνωρη. Απολύσεις χωρίς όριο. Αγορά εργασίας που δε διέπεται από κανέναν απολύτως κανόνα. Οι πιθανότητες (εργασιακής) επιβίωσης μειώνονται επικίνδυνα…Μα, θα μας πουν, ο νέος κώδικας αναπηρίας δεν καταργεί τα επιδόματα. Απλώς εξορθολογίζει τη χορήγησή τους, αποδίδοντάς τα σε όσους πραγματικά τα έχουν ανάγκη. Στους πραγματικά ανήμπορους, σε όσους βρίσκονται στο τελικό στάδιο AIDS θα εξακολουθήσουν να χορηγούνται επιδόματα και συντάξεις. Τι σημαίνει τελικό στάδιο; Κύτταρα CD4<200/ml και εμφάνιση μιας σειράς νοσημάτων, όπως πνευμονία από P. Jiroveci, τοξοπλάσμωση εγκεφάλου, διηθητικό καρκίνο της μήτρας, σάρκωμα Kaposi κ.α. Στις περιπτώσεις αυτές, όμως, οι άνθρωποι βρίσκονται στο ασφαλές περιβάλλον του νοσοκομείου, εκεί όπου ό, τι πραγματικά χρειάζονται τους παρέχεται: τροφή και ύπνος. Τι να το κάμουν το επίδομα; Ακόμη, ο αριθμός των CD4, όπως και κάθε άλλη ιατρική εξέταση, είναι μια φωτογραφία της στιγμής. Δε γνωρίζει τίποτε για το ιατρικό ιστορικό του ασθενή, για τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετώπισε στο παρελθόν. Επιπλέον, σαν ιδέα, η χορήγηση του επιδόματος στο τελευταίο στάδιο της αρρώστιας μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνη. Γιατί η λογική που υποκρύπτει, μπορεί να θεωρηθεί ως ανταμοιβή εκείνων που κάνουν τα λιγότερα για να κρατηθούν υγιείς. Σε μια εποχή που η σημασία της πρόληψης και της διαπαιδαγώγησης σε θέματα υγείας (και όχι μόνο σχετικά με το AIDS) θεωρείται ύψιστης σημασίας, το μήνυμα που στέλνει μια τέτοια απόφαση είναι τουλάχιστον αντιπαιδαγωγικό, αν όχι επικίνδυνο για την κοινωνία.

.

Ποιο το όφελος από την περικοπή του επιδόματος; Μα, θα μας πουν, οι καιροί είναι δύσκολοι, πρέπει όλοι να κάνουμε θυσίες. Σύμφωνοι. Όμως κάθε θυσία πρέπει να έχει και ένα αντίκρισμα. Ποιο είναι λοιπόν, εν προκειμένω, το κέρδος για την ελληνική οικονομία; Ας δούμε λίγα, ανιαρά μεν, αναγκαία δε, στοιχεία. Έχουμε και λέμε: Το ελληνικό δημόσιο χρέος ανέρχεται στο αστρονομικό ποσόν των 328,6 δις, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα (το ταμείο που προβλέπεται να κάνει το ελληνικό κράτος στο τέλος του χρόνου, έσοδα μείον δαπάνες) φτάνει τα 24,1 δις. Το ποσό που δικαιούνταν οι 5500 οροθετικοί έως σήμερα, όπως το υπολογίσαμε, είναι 39, 6 εκατομμύρια περίπου. Μεγάλο; Ας κάνουμε μια απλή διαίρεση. Τι ποσοστό του ελλείμματος αντιπροσωπεύει; Μόλις 1,6%. (βλ. Επιδημιολογικό δελτίο ΚΕΕΛΠΝΟ 2010, Τα Νεα 2/12/2011). Επιπλέον, σημειώστε, δεν είχαν όλες οι δημόσιες δαπάνες την ίδια τύχη. Αντίθετα με τις μειώσεις και τις περικοπές για τις οποίες μιλάμε και πολλές άλλες, που έχουν σχέση με το κοινωνικό κράτος, οι δαπάνες για εξοπλισμούς για το 2012 υπολογίζονται σε 1000 εκατομμύρια (αυξημένες κατά 600 εκατομμύρια από εκείνες της προηγούμενης χρονιάς) και το ποσό που διατίθεται για τόκους και χρεολύσια είναι 60 δις (από τα 45 δις του 2011). (βλ. Γ. Τόλιου: Οδηγία δήμευσης του ελληνικού λαού, Εποχή 15/12/2011) Ενώ, κατά δήλωση του ίδιου του υπουργού Υγείας, Α. Λοβέρδου, από το σύνολο των περικοπών των συντάξεων και επιδομά των για όλες τις κατηγορίες των ατόμων με αναπηρία, το ελληνικό κράτος θα έχει συνολικό κέρδος μόλις 250 εκ. ευρώ (Έθνος 17/12/2011).

.

Όπως φαίνεται, το ποσό που εξοικονομείται από τις περικοπές των προνοιακών επιδομάτων των οροθετικών είναι από μικρό έως ασήμαντο. Αν είναι έτσι, γιατί τόση σπουδή; Γιατί, στην προκειμένη περίπτωση, η μηδαμινή οικονομική σημασία αντισταθμίζεται από τη συμβολική αξία του πράγματος, που είναι μεγάλη. Η περικοπή του προνοιακού επιδόματος είναι ένας φράχτης, που αποκλείει κάποιους ανθρώπους από ένα αγαθό που ως τώρα δικαιούνταν, η αποκοπή τους από έναν πόρο ζωής, που δεν ήταν ως τώρα εμπορεύσιμο είδος αλλά κοινό αγαθό. Ας ακούσουμε τη Naomi Klein ξανά:

.

«Όταν αναζήτησα τις αποδελτιώσεις των άρθρων μου, πρόσεξα ότι υπήρχαν δύο στοιχεία που επανέρχονταν συχνά. Το πρώτο από αυτά ήταν ο φράχτης. Η εικόνα του φράχτη επανερχόταν ξανά και ξανά: Φραγμοί που χώριζαν τους ανθρώπους από μέχρι πρότινος δημόσιους πόρους, που τους απέκλειαν από τη γη ή το νερό, που περιόριζαν τη δυνατότητά τους να διασχίζουν σύνορα, που εμποδίζουν την έκφραση πολιτικών διαφωνιών, τις διαδηλώσεις. […] Ένας εικονικός φράχτης περιβάλλει τα σχολεία της Ζάμπια, καθώς επιβλήθηκε μια «συνδρομή χρήστη» στην παιδεία, κατόπιν συμβουλής της Παγκόσμιας Τράπεζας, και έτσι εκατομμύρια άνθρωποι δεν μπορούν πλέον να στείλουν τα παιδιά τους στο σχολείο. […] Και ένας φράχτης υψώνεται γύρω από την ίδια την έννοια της δημοκρατίας, όταν λένε στην Αργεντινή ότι το ΔΝΤ δεν θα της χορηγήσει δάνειο παρά μόνο αν μειώσει ακόμα περισσότερο τις κοινωνικές δαπάνες… Στην άλλη πλευρά αυτών των εικονικών φραχτών βρίσκονται πραγματικοί άνθρωποι, που είναι αποκλεισμένοι από την παιδεία, από την υγεία, από την εργασία, από τα ίδια τους τα αγροκτήματα και τις κοινότητες.» (Ν. Klein σ. 17-21)

.

Το μήνυμα, δηλαδή, είναι σαφές: καμία παροχή δωρεάν, κανένα δημόσιο αγαθό, καμία εξαίρεση για κανέναν. Υγιής και ατόφιος ανταγωνισμός, ακόμη και για κείνους που δεν είναι υγιείς. Ξεκινούμε όλοι από την ίδια αφετηρία. Οι κινητικά ανάπηροι ας τρέξουν, οι τυφλοί ας διαγωνιστούν στη σκοποβολή, οι κωφοί στο τραγούδι.

.

Από τους φράχτες στα παράθυρα: Ωστόσο… Μέσα σε αυτά τα ασφυκτικά πλαίσια, κυκλωμένοι από τους τοίχους του κοινωνικού αποκλεισμού, μπορούμε ακόμη να ελπίζουμε. Έτσι θέλουμε να πιστεύουμε. Έτσι πιστεύουμε. Η Naomi Klein, ξανά, περιγράφει μια δικιά της εμπειρία, μέσα από τη συμμετοχή της σε μια συγκέντρωση διαμαρτυρίας για τα μέτρα που επιβάλλουν οι μεγάλοι διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Παγκόσμια Τράπεζα, Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου): «Θυμάμαι ότι την πρώτη φορά που πήρα μέρος σε μια τέτοια «αντισυνδιάσκεψη κορυφής», αισθάνθηκα πως ανοιγόταν μια πολιτική πύλη –μια δίοδος, ένα παράθυρο, μια «ρωγμή στην ιστορία», για να χρησιμοποιήσω τη φράση του υποδιοικητή Μάρκος. Το παράθυρο που ανοιγόταν δεν είχε σχέση με τα σπασμένα παράθυρα του τοπικού McDonald’s, με την εικόνα που τόσο πολύ αγαπούν οι τηλεοπτικές κάμερες. Ήταν κάτι διαφορετικό: Είχες την αίσθηση ότι όλα είναι εφικτά, ήταν σαν να έμπαινε από το παράθυρο μια ριπή φρέσκου αέρα, ήταν σαν ο εγκέφαλός σου να κατακλυζόταν από οξυγόνο». (N. KLein σ. 25)

.

Αξιοπρέπεια: Η πρώτη και η τελευταία μας λέξη: Κάπως έτσι νιώσαμε, αυτή τη ριπή του φρέσκου αέρα αισθανθήκαμε, όσοι βρεθήκαμε στη διαδήλωση που διοργάνωσαν αναπηρικά σωματεία απ’ όλη την Ελλάδα (και όπου φυσικά συμμετείχε και το Κέντρο Ζωής) στις 13 Δεκεμβρίου. Νιώσαμε ν’ ανοίγουν τα παράθυρα της αλληλεγγύης, τα παράθυρα της διεκδίκησης και της αξιοπρέπειας. Αξιοπρέπεια. Κλείνουμε μ’ αυτήν τη σπουδαία λέξη. Όσοι συμμετείχαμε στο συλλαλητήριο της 13/12, τόσο όμοιοι, τόσο διαφορετικοί, ήμαστε κάποιες χιλιάδες αξιοπρέπειες, κάποιες χιλιάδες μικρές ρωγμές στην ιστορία. Κι αν μιλάμε τόσο για τα προνοιακά επιδόματα, είναι γιατί αυτά είναι τόσο άρρηκτα συνδεδεμένα μαζί της. Πολύ περισσότερο, που, όπως λέει ο John Hοlloway, η κοινωνία που ζούμε είναι μια κοινωνία που βασίζεται στην άρνηση της αξιοπρέπειας και την ανταμείβει με την υλική φτώχεια.

.   

Ολόκληρο το τεύχος (σε pdf) εδώ

2 Σχόλια leave one →
  1. LouSalome permalink
    17 Απρίλιος, 2012 6:10 μμ

    η φτώχεια για την κοινωνία είναι ό,τι το πορνό για τον Έρωτα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: