Skip to content

Έγκλημα και Τιμωρία

9 Μαΐου, 2011

       

Την τελευταία δεκαετία πέρασα ένα αξιοσημείωτο χρόνο της ζωής μου σε φυλακές, ψυχιατρεία, κέντρα κράτησης προσφύγων και κρατητήρια, σε όλους δηλαδή τους πιθανούς χώρους ανθρώπινου εγκλεισμού. Πάντα προσπαθούσα να κατανοήσω πως μπορεί να αισθάνεται ένα σώμα περιορισμένο για καιρό σε ελάχιστα τετραγωνικά μέτρα, πολλές φορές λιγότερα από αυτά που έχουν επισήμως οριστεί ως ο ελάχιστος βιώσιμος χώρος. Και προσπαθούσα να φανταστώ ποιες σκέψεις μπορεί να τρέφουν το μυαλό, τη στιγμή που ο αμφιβληστροειδής έχει απέναντι του ελάχιστα ερεθίσματα, ίσως όχι περισσότερα από ένα κρεβάτι και έναν τοίχο. Σώμα και πνεύμα έγκλειστα, τιμωρημένα, σε μία πραγματικότητα που, αν δεν την βιώσεις ο ίδιος, δεν μπορείς να την φανταστείς.

                

Εδώ και δύο μήνες, η διαδικασία του εγκλεισμού αποτελεί και τη δική μου δύσκολη πραγματικότητα: δεν μπήκα φυλακή, ούτε με έκλεισαν σε ψυχιατρείο, κατατάχτηκα στον ελληνικό στρατό. Όχι από επιλογή ούτε και από ανάγκη να αξιοποιήσω τον ελεύθερο χρόνο μου. Έπρεπε, μου είπαν, να «υπηρετήσω» την πατρίδα μου, που παράλληλα είναι και η πατρίδα της διαφθοράς, της διαπλοκής, του ρουσφετιού, της μίζας. Οι ομοιότητες ανάμεσα στο στρατό και τους υπόλοιπους χώρους εγκλεισμού είναι περισσότερες από τις διαφορές: το αίσθημα εγκλωβισμού και ακινησίας, η πειθαρχεία στους κατά φαντασία ανώτερους και η ατέλειωτη, αναίτια και θλιβερή χωροχρονική στασιμότητα.

            

Ο χώρος που δεν έχεις επιλέξει εσύ και που δε σου φτάνει να αναπνεύσεις. Το σώμα το εγκλωβισμένο στα ελάχιστα τετραγωνικά μίας σκοπιάς, ακίνητο στη θέα των περαστικών, την ώρα που η κίνηση ζητάει ορμητικά να ελευθερωθεί. Και το σώμα σου, που μέχρι πριν λίγο το όριζες εσύ, γυμνό ή ντυμένο, σε κίνηση ή σε ανάπαυση, για το οποίο πια δεν είσαι εσύ που αποφασίζεις αν θα κινηθεί ή θα αναπαυθεί. Το σώμα που το έχεις διαφυλάξει χρόνια από άλλα μάτια και που το ‘χουν αγαπήσει (ή και ποθήσει) λίγοι, αυτό το σώμα πρέπει να εκτεθεί, να επιθεωρηθεί, να σταθεί γυμνό απέναντι σε πολλά άλλα γυμνά σώματα, σε ιατρικές εποπτείες, σε βίαιες αιμοληψίες, σε οχλώδεις ιατρικές συνεντεύξεις που στέλνουν στο διάολο το ιατρικό απόρρητο.

                

Το σώμα στο στρατό είναι απλώς ένα αναλώσιμο υλικό, όχι μεγαλύτερης αξίας από τα πυρομαχικά και τα πολεμικά εξαρτήματα (όπλα, ξυφολόγχες, γεμιστήρες), όχι περισσότερο αξιοσέβαστο από τα υλικά καθαριότητας (χλωρίνες, σφουγγάρια, σφουγγαρίστρες). Η ανθρώπινη προσωπικότητα εξομοιώνεται με τη σφουγγαρίστρα ή, ακόμα χειρότερα, με τις ακαθαρσίες που συλλέγει σε κάθε της πέρασμα.

               

Και ο  χρόνος, που στη διαδικασία του εγκλεισμού αλλάζει διαστάσεις, επιμηκύνεται, γίνεται χρόνος άχρονος. Η ατέρμονη αναμονή. Μερικές φορές κάτι περιμένεις, μία έξοδο, ένα τηλεφώνημα, τη μετάθεση σου, συνήθως όμως δεν περιμένεις τίποτα. Οι περισσότεροι φαντάροι εστιάζουν το βλέμμα στο άπειρο και μένουν εκεί σιωπηλοί για ώρα, χωρίς να σκέφτονται. Μοιάζουν με σχολειόπαιδα που ο δάσκαλος τους βάζει τιμωρία να σταθούν αμίλητα στον τοίχο. Εγκλεισμός είναι η αναμονή του τίποτα.

            

Ο Foucault στο βιβλίο του Πειθαρχία και Τιμωρία γράφει για το νόημα του εγκλεισμού ως πεδίο τιμωρίας και αναλύει το ρυθμιστικό ρόλο που έχουν παίξει τα συστήματα κοινωνικού ελέγχου από τον δέκατο όγδοο αιώνα έως σήμερα-από τη χρήση της θανατικής ποινής ως έσχατη μορφή τιμωρίας μέχρι την αυξανόμενη χρήση των χώρων εγκλεισμού ως μορφή επανόρθωσης και ελέγχου. Από τη σωματική τιμωρία των εγκληματιών (π.χ., πυροσφραγίδα) ως την ιδέα της ηθικής επανα-κοινωνικοποίησης, οι χώροι εγκλεισμού ξεκίνησαν να χρησιμοποιούνται σαν χώρος απομόνωσης για τα «κακά που έγιναν» και παράλληλα ως τόπος για την σφυριλάτηση νέων ηθικών δεσμεύσεων. Στις μέρες μας η τιμωρία του σώματος δεν σηματοδοτείται πια από τη χρήση βασανιστηρίων και τη θανατική ποινή ως δημόσιο θέαμα, αλλά έχει αντικατασταθεί με νέες και πιο πολύπλοκες μορφές τιμωρίας, τους χώρους εγκλεισμού, ως μέσα περιορισμού του ανθρώπινου σώματος. Το σώμα στην περίπτωση αυτή αποτελεί αντικείμενο πολλαπλών διορθωτικών προβολών.

          

Εγκλεισμός λοιπόν. Αυτή την εναλλακτική λύση ανακάλυψε η ανθρωπότητα ως μέσο τιμωρίας: Ο φυλακισμένος τιμωρείται για κάποιο αδίκημα που διέπραξε. Ο πρόσφυγας στο κρατητήριο ή το κέντρο κράτησης τιμωρείται επειδή ζήτησε την ελευθερία του σε μία ξένη χώρα. Ο ψυχικά άρρωστος τιμωρείται γιατί σκέφτεται διαφορετικά από τους πολλούς. Ο φαντάρος τιμωρείται για…Γιατί άραγε;

            

Η ελληνική στρατιωτική θητεία είναι το μεγαλύτερο σκουπίδι της ανθρωπότητας, μοναδικός της σκοπός είναι ο έλεγχος, η ισοπέδωση, η αποδόμηση της προσωπικότητας. Στα κράτη που επιζητούν τον κοινωνικό έλεγχο των πολιτών τους μέσω του χρονοβόρου και δαπανειρού εγκλεισμού θα πρότεινα να επιστρέψουν ξανά σε πιο παραδοσιακές μορφές τιμωρίας. Με τις πυροσφραγίδες και τα ηλεκτροσόκ θα ξεμπερδεύουν πιο γρήγορα και δεν χάνουν πολύτιμο χρόνο από τις αγορές και την παραγωγική διαδικασία εν γένει…

9 σχόλια leave one →
  1. Post.Scriptum.Inter-Action. permalink
    9 Μαΐου, 2011 10:56 μμ

    πολύ καλό, silent

    Να προσθέσω μόνο μία σημαντική διαφορά ανάμεσα στο στρατό και τους υπόλοιπους χώρους εγκλεισμού: το κοινωνικό στίγμα

  2. 10 Μαΐου, 2011 10:00 πμ

    @psi σε ευχαριστώ. Έχεις δίκιο για το στίγμα, στις ομοιότητες να προσθέσω και τη μοναξιά…

  3. 10 Μαΐου, 2011 7:40 μμ

    θέλω να επισημάνω τη διάκριση ανάμεσα στο stigma ως υποκειμενική αντίληψη της διάκρισης και του discrimination, της διάκρισης δηλαδή. Θεωρώ ότι υπάρχει τόσο στίγμα όσο και διάκριση κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής θητείας. Ο στρατός, σε όσους αντιλαμβάνονται τη βάναυση καταπάτηση της προσωπικότητας και της αίσθησης αυτεξούσιου, συντελεί στη προσωπική βίωση όλων των συναισθημάτων που το στίγμα προκαλεί. Και οπωσδήποτε κάποιοι φαντάροι εκεί στον Έβρο θα επιβεβαίωναν και τη διάκριση.
    Μόνο που αυτό κρατά ένα χρόνο – εκτός από τις δυστυχείς εξαιρέσεις όπου η κοινωνικοποιήση ολοκληρώνεται στο κάτεργο του στρατοπέδου.

    • Post.Scriptum.Inter-Action. permalink
      10 Μαΐου, 2011 9:45 μμ

      ναι, βασικά το stigma οδηγεί στο discrimination, ας διευκρινίσω ότι αναφερόμουν στο στίγμα και, συνεπώς, στις διακρίσεις που συνοδεύουν τους ψυχικά πάσχοντες ή τους φυλακισμένους και μετά τον εγκλεισμό τους (ουσιαστικά για όλη τους τη ζωή).

      …οι φαντάροι, αν δεν καταλήξουν στο ψυχιατρείο ή στη φυλακή και, γενικότερα, αν «αντέξουν» ψυχικά τις συνθήκες εγκλεισμού, συνήθως επανεντάσσονται με μεγαλύτερη επιτυχία.

      τέλος πάντων, πέρα από το υποκειμενικό βίωμα, δεν σου κλείνει κανείς την πόρτα επειδή υπήρξες φαντάρος 🙂

      να, δες τον silent, μπορεί να τα γράφει όλα αυτά, αλλά μια χαρά ζει στην κρητική κοινότητα !

  4. αγκνιρα permalink
    11 Μαΐου, 2011 11:10 μμ

    το θέμα για μένα δεν είναι αν η ελληνική στρατιωτική θητεία είναι σκουπίδι ή όχι αλλά το γιατί να υπάρχει στρατός και καθόλου.

  5. 12 Μαΐου, 2011 5:05 πμ


    κι ολα τουτα σε καιρο ειρηνης Silent…
    σε καιρο πολεμου;
    αν δεν εχεις διαβασει «το ταξιδι στην ακρη της νυχτας» του Celin, στο προτινω…
    καλημερα:)

  6. 12 Μαΐου, 2011 8:08 πμ

    @el Romandante και psi-action υποθέτω ότι και οι δύο έχετε περάσει από το κολαστήριο του ελληνικού στρατού. Αν μάλιστα βρεθήκατε και στην ένδοξη ελληνική επαρχία οπωσδήποτε θα θυμάστε πως οι πόλεις είναι μοιρασμένες σε μέρη για φαντάρους και σε μέρη για μη φαντάρους. Σε πολλά μαγαζιά μάλιστα υπάρχουν και ταμπέλες, συνήθως κόλλες Α4 γραμμένες με στυλό, που απαγορεύουν ρητά την είσοδο σε φαντάρους (παράδοξο, αν σκεφτεί κανείς ότι τόσες και τόσες πόλεις έχουν θησαυρίσει από τους φαντάρους και μάλιστα αποτελούν και τον ισχυρότερο παράγοντα για τη διατήρηση του ελληνικού στρατού στην παρούσα άθλια μορφή του…) Συμπληρωματικά, η κατάσταση του να είσαι φαντάρος ξυπνάει στον περίγυρο (σου) διάφορες αρνητικές κοινωνικές αναπαραστάσεις: ο φαντάρος δεν εργάζεται, βρίσκεται έξω από την παραγωγική διαδικασία, δεν έχει και δεν ανακυκλώνει λεφτά (λες και είναι επιλογή του αυτό!) Υπό όρους πολιτικής οικονομίας δεν υπάρχει χειρότερο κοινωνικό στίγμα από την απουσία σου από το οικονομικό σύστημα…Προσωρινά βέβαια, αφού ο στρατός σφυρηλατήσει κατάλληλα την προσωπικότητα σου, μετά μπορείς μια χαρά να ενταχθείς στο οικονομικό σύστημα αναπαράγοντας τις σχέσεις και τις συμπεριφορές που διδάχθηκες! (και τι ειρωνία, στην αγορά εργασίας οι πόρτες κλείνουν μόνο σε όσους δεν υπήρξαν φαντάροι!)

    @αγκνίρα προσωπικά επιθυμώ την άμεση κατάργηση του ελληνικού στρατού και την έξοδο της χώρας μου από το ΝΑΤΟ αύριο το πρωί…κατά τ’ άλλα σε μια παλιότερη ανάρτηση εδώ είχαμε καταλήξει ότι από τη στιγμή που αυτό το καρκίνωμα θα συνεχίσει να υφίσταται για πολύ ακόμα γιατί εξυπηρετεί πολλούς, τουλάχιστον θα μπορούσε να αποτελέσει μίας πρώτης τάξεως ευκαιρία για πολλούς συνανθρώπους μας να ικανοποιήσουν τις σεξουαλικές τους φαντασιώσεις με s/m παιχνίδια. Αρκεί εμάς να μας αδειάσουν τη γωνιά😉

    @katabran καλημέρα! Το έχω υπόψη μου το βιβλίο, όμως δεν έχω καταφέρει ακόμα να το διαβάσω. Το έβαλα ήδη στο καλαθάκι μου😉 Μα ποιος σου είπε ότι ζούμε σε καιρο ειρηνης; Στην πόλη μου τουλάχιστον οι στρατιώτες είναι περισσότεροι από τους πολίτες-μόνο το που το κράτος μας είναι τόσο διεφθαρμένο που έχει αποκρύψει από τους πολίτες του ότι έχουμε πόλεμο!

  7. plum permalink
    12 Μαΐου, 2011 2:58 μμ

    Ζωη κονσερβα, ελληνικες ταινιες χιλιοπαιγμενες
    με ηρωες φτωχαδακια που πιασαν την καλη.
    το μαθες το παραμυθι.
    Τραγουδια μαγκικα, ρεφρεν μακροσυρτα,
    στιχοι απο εποχες εξωτικες.
    Τραγουδιστες συχωρεμένοι, τραγουδας κι εσυ, αυτοματα.
    Βιβλια σοβαρα, σου φανηκαν ενδιαφεροντα και διαβαζεις για να βρεις το νοημα.
    Ζωη σε DVD Player, με εισαγωγη, υποτιτλους και copyright.
    Αναζητας εφευρεσεις, νεους ηχους, εναλλακτικες θεραπειες και προοδο.
    Εισαι στο σπιτι, ο καναπες βουλιαζει, θα σ αφησει στην ιδια θεση.
    Αυριο θα αναζητησεις για ακομα μια φορα εξιλεωση,
    θα περιπλανηθεις, και παλι θα παιξουν οι ιδιες ταινιες.
    Στασου.

  8. 13 Μαΐου, 2011 2:38 μμ

    @plum μου ενέπνευσες το από πάνω και γι’ αυτό σ’ ευχαριστώ. Σ’ ευχαριστώ γενικά. Καλωσήρθες!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: